Isaac ben Aaron Prostic, part 2

In the years 1571 – 1578 only about twenty titles left Prostic’s printing house. The pace of publishing and editorial work clearly slowed down when compared to the previous period. We can only guess the reasons for this state of affairs: the death of King Sigismund Augustus in 1572 was not only the end of the Jagiellonian dynasty, but also the end of the so called “Golden Age” and marked the end of steady development of the Jewish community. Additionally, the period of interregnum caused uncertainty as to the fate of the family enterprise and was not encouraging of hard work. The situation did not improve after the election of Henri de Valois to the throne of the Republic (in 1573) who failed to acknowledge even the privileges the Jews have hold for a long time [1]. It was only when Stephen Bathory took the throne that the situation of the Jewish communities once again stabilized, as he was particularly sensitive to the issue of religious tolerance and legal equality of infidels.

Izaak ben Aron Prostic, część 2

W latach 1571-1578 drukarnię Prostica opuściło jedynie około dwudziestu tytułów. Tempo prac wydawniczo-edytorskich wyraźnie spadło w porównaniu do poprzedniego okresu. Przyczyn tego stanu rzeczy możemy się jedynie domyślać – śmierć króla Zygmunta Augusta w 1572 roku była końcem nie tylko dynastii Jagiellonów, ale także końcem tzw. „złotego wieku”, zakończyła też okres stabilnego rozwoju gminy żydowskiej, a okres bezkrólewia powodował niepewność co do dalszych losów rodzinnego przedsięwzięcia, i nie sprzyjał intensywnej pracy. Sytuacja nie polepszyła się wcale po wyborze na tron Rzeczpospolitej Henryka de Valois (w 1573 roku), który nie potwierdził nawet żydom posiadanych już od dawna przywilejów[1]. Dopiero gdy na tronie zasiadł Stefan Batory, bardzo czuły na punkcie tolerancji religijnej i równouprawnienia innowierców, sytuacja gmin żydowskich ponownie ustabilizowała się.

Drukarnia Dow Bera Monasza w Krotoszynie

Krotoszyn został założony na przełomie lat 30 i 40 wieku XV. Najprawdopodobniej gmina żydowska powstała tu pod koniec XVI w. ponieważ od tego mniej więcej czasu datuje się obecność żydów krotoszyńskich na Sejmie Czterech Ziem. Podczas wojny szwedzko-polskiej w latach 1655-1659 gmina żydowska w Krotoszynie została niemal całkowicie wyniszczona przez polskie wojsko — z 400 rodzin żydowskich, które mieszkały w mieście przed wojną, w roku 1660 pozostało zaledwie 50. Dopiero w XVIII wieku nastąpił ponowny rozwój gminy, m.in. dzięki żydowskim kupcom, którzy prowadzili handel z miastami takimi jak Wrocław, Frankfurt i Lipsk. W 1849 r. Krotoszyn zamieszkiwało 2 327 Żydów, co stanowiło około trzydziestu procent populacji miasta. W XIX wieku stał się Krotoszyn sporym ośrodkiem drukarstwa żydowskiego.

Drukarnie żydowskie w Żytomierzu

Pierwsza żydowska drukarnia założona została w Żytomierzu w 1804 roku przez Cwi Hirsza ben Szimona haCohena. Cwi Hirsz był doświadczonym drukarzem gdy przybył do Żytomierza – wcześniej był pracownikiem drukarni w Nowym Dworze i Żółkwi, oraz właścicielem domów wydawniczych w Kopylu (1796) i w Bereżcach koło Krzemieńca Wołyńskiego (1803‒04). Jednak jego drukarnia w Żytomierzu działała, podobnie jak i dwie poprzednie bardzo krótko — jedynie dwa lata. W ciągu tego okresu wydano w niej co najmniej dziewięć książek, większość o tematyce chasydzko-kabalistycznej (m. in. Reszit chochma r. Eliahu deVidasa).