Dalsze starania Krotoszyńskiego

Jest to kontynuacja tego wpisu.

W drugiej połowie lat 80-tych król Stanisław August Poniatowski złamał monopol Krügera na druki hebrajskie wydając przywileje na założenie drukarń żydowskich kilku magnatom kresowym oraz rabinowi lubelskiemu Herszowi Szewlowiczowi (Szawelowiczowi). Na początku 1789 r. Piotr Zawadzki [1] – giser warszawski, właściciel największej w kraju odlewni czcionek – założył własną drukarnię, nie posiadając początkowo odpowiedniego przywileju.

The attempts to establish a Jewish printing house in Warsaw

Granted in 1527 to the townspeople of Warsaw by King Sigismund I the Old a privilege de non tolerandis Judaeis forbade the Jews not only to settle there, but even to temporary stay in Warsaw. Since the year 1570, the Jews were allowed to appear in the capital, but only during parliament sessions or other official assemblies. The situation changed only in the 18th century: in the beginning of the Stanislaus period Warsaw and Praga (separate town then) had a total of about 30-40 thousand people, and the Jewish population in the capital was 2519 individuals. By 1792 the number rose to 6750 persons, which made 8.3% of the total population. It was then that the first attempts to establish a Jewish printing house were made.

Próby założenia drukarni żydowskiej w Warszawie

Przyznany mieszczanom warszawskim przez króla Zygmunta Starego przywilej de non tolerandis Judaeis [1] z 1527 r. zabraniał Żydom osiedlania się, a nawet czasowego przebywania w Warszawie. Od r. 1570 Żydzi mogli pojawiać się w stolicy, ale tylko podczas sejmów lub innych zjazdów. Sytuacja zmieniła się dopiero w XVIII w. – na początku czasów stanisławowskich Warszawa wraz z Pragą liczyła ogółem około 30-40 tysięcy mieszkańców, liczba ludności żydowskiej w stolicy wynosiła wówczas 2519 osób. W 1792 r. wzrosła do 6750 osób, i stanowiła już 8,3% ogólnej liczby mieszkańców. Wtedy też podjęto pierwsze próby założenia w Warszawie drukarni żydowskiej.

Dov Bear Monasz’ printing press in Krotoshin

Krotoszyn (Krotoschin) was founded in the late ‘30s and ‘40s of the 15th century. Most likely the Jewish community was established here at the end of the 16th century, since the presence of Krotoszyn Jews at the Council of Four Lands (1580–1764) dates back to about that time. During the Swedish – Polish war in the years 1655–1659, the Krotoszynian Jewish community was almost completely wiped out by the Polish army – of the 400 or so Jewish families living there before the war, in the 1660 only 50 reminded. Only in the 18th century the Jewish community experienced a revival, thanks to, among other factors, Jewish merchants, who were trading with cities like Wroclaw, Frankfurt and Leipzig. There were 2 327 Jews living in Krotoszyn in the year 1849, which made about thirty percent of the town’s population. In the 19th century Krotoszyn became a major center of Jewish printing.

Drukarnia Dow Bera Monasza w Krotoszynie

Krotoszyn został założony na przełomie lat 30 i 40 wieku XV. Najprawdopodobniej gmina żydowska powstała tu pod koniec XVI w. ponieważ od tego mniej więcej czasu datuje się obecność żydów krotoszyńskich na Sejmie Czterech Ziem. Podczas wojny szwedzko-polskiej w latach 1655-1659 gmina żydowska w Krotoszynie została niemal całkowicie wyniszczona przez polskie wojsko — z 400 rodzin żydowskich, które mieszkały w mieście przed wojną, w roku 1660 pozostało zaledwie 50. Dopiero w XVIII wieku nastąpił ponowny rozwój gminy, m.in. dzięki żydowskim kupcom, którzy prowadzili handel z miastami takimi jak Wrocław, Frankfurt i Lipsk. W 1849 r. Krotoszyn zamieszkiwało 2 327 Żydów, co stanowiło około trzydziestu procent populacji miasta. W XIX wieku stał się Krotoszyn sporym ośrodkiem drukarstwa żydowskiego.

Shabbetai Bass – Bibliographer and Printer

Shabbetai ben Joseph was born in Kalisz in 1641. We do not know his family name. His parents died when Shabbetai was only 14 years old. Orphaned Shabbetai moved to Prague, where he studied at a yeshiva and sung in the Old-New Synagogue (Altneushul) choir. The choir (of course comprised of male members only) would sing during the prayers welcoming Shabbat (Kabbalat Shabbat). And hence his nickname – since he sang bass he became known as The Bass Singer, The Bass or in Hebrew simply The Singer (Meshorer).